LETTERA APOSTOLICA IN FORMA DI MOTU PROPRIO "LATINA
LINGUA" CON LA QUALE VIENE ISTITUITA LA PONTIFICIA ACADEMIA LATINITATIS
, 10.11.2012
LITTERAE APOSTOLICAE
MOTU PROPRIO DATAE "LATINA LINGUA"
De Pontificia Academia Latinitatis condenda
1. Latina Lingua permagni ab Ecclesia Catholica Romanisque
Pontificibus usque est aestimata, quandoquidem ipsorum propria habita est
lingua, qui eandem cognoscendam et diffundendam assidue curaverunt, cum
Evangelii nuntium in universum orbem transmittere valeret, quemadmodum in
Constitutione Apostolica Veterum sapientia Decessor Noster beatus Ioannes
XXIII iure meritoque edixit.
Enimvero inde a Pentecoste omnibus hominum linguis locuta et precata est
Ecclesia. Attamen christianae communitates primorum saeculorum linguam Graecam
Latinamque affatim usurpaverunt, cum illis locis in quibus morabantur
universalia essent communicationis instrumenta, quorum ope Christi Verbi novitas
hereditati obviam ivit Romani et Hellenistici cultus.
Romano Imperio occidentali exstincto, Romana Ecclesia non modo lingua Latina
uti perrexit, verum etiam quodammodo custos eiusdem et fautrix fuit, sive in
Theologiae ac Liturgiae, sive in institutionis et scientiae transmittendae
provincia.
2. Nostris quoque temporibus Latinae linguae et cultus cognitio perquam est
necessaria ad fontes vestigandos ex quibus complures disciplinae ceteroqui
hauriunt, exempli gratia Theologia, Liturgia, Patrologia et Ius Canonicum,
quemadmodum Concilium Oecumenicum Vaticanum II docet (cfr Decretum de
Institutione sacerdotali, Optatam totius, 13).
In hac praeterea lingua, ut universalis Ecclesiae natura pateat, typica forma
sunt scripti liturgici libri Romani Ritus, praestantiora Magisterii pontificii
Documenta necnon sollemniora Romanorum Pontificum officialia Acta.
3. In hodierno tamen cultu, humanarum litterarum extenuatis studiis, periculum adest levioris linguae Latinae cognitionis, quae in curriculis philosophicis theologicisque futurorum presbyterorum quoque animadvertitur. Sed contra, in nostro ipso orbe, in quo scientia ac technologia praecipuum obtinent locum, renovatum culturae et linguae Latinae studium invenitur, non illis in Continentibus dumtaxat quae proprias culturales radices in patrimonio Graeco et Romano habent. Id diligentius est animadvertendum eo quod non modo academiarum provincia et institutionum implicatur, sed ad iuvenes inquisitoresque etiam attinet, qui ex diversissimis Nationibus et traditionibus proveniunt.
4. Quapropter necessitas instare videtur ut linguae Latinae altius
cognoscendae eiusque congruenter utendae fulciatur cura, sive in ecclesiali sive
in patentiore cultus campo. Ut hic nisus extollatur et evulgetur, consentaneum
prorsus est docendi rationes adhibere aptas ad novas condiciones et provehere
item necessitudines inter Academicas institutiones et inquisitores, ut copiosum
ac multiforme Latini cultus patrimonium efferatur.
Ad haec proposita assequenda, Decessorum Nostrorum semitas calcantes, hasce
per Litteras Apostolicas Motu Proprio datas hodie Pontificiam Academiam
Latinitatis condimus, quae Pontificio Consilio de Cultura erit obnoxia. Eam
regit Praeses, quem Secretarius iuvat et ii a Nobis nominantur, dum Consilium
Academicum illis auxilium fert.
Opus Fundatum Latinitas, quod Pauli PP. VI chirographo Romani
Sermonis die XXX mensis Iunii anno MCMLXXVI est constitutum, exstinguitur.
Decernimus ut hae Litterae Apostolicae Motu Proprio datae, quibus ad
experimentum in quinquennium adnexum Statutum comprobamus, per editionem in
actis diurnis "L’Osservatore Romano" evulgentur.
Datum Romae, apud Sanctum Petrum, die X mensis Novembris, in memoria Sancti Leonis Magni Papae, anno MMXII, Pontificatus Nostri octavo.
BENEDICTUS PP XVI
* * *
Pontificiae Academiae Latinitatis Statutum
Art. I
Pontificia Academia Latinitatis conditur, cuius sedes in Statu Civitatis
Vaticanae locatur, quae linguam Latinam et cultum promoveat extollatque.
Academia cum Pontificio Consilio de Cultura copulatur, cui est obnoxia.
Art. II
§ 1. Haec sunt Academiae proposita:
a) ut linguae litterarumque Latinarum, quae ad classicos, Christianos,
mediaevales, humanisticos et recentissimos pertinent auctores, cognitionem iuvet
studiumque provehat, praesertim apud catholica instituta, in quibus vel
Seminarii tirones vel presbyteri instituuntur atque erudiuntur;
b) Ut provehat diversis in provinciis Latinae linguae usum, sive scribendo
sive loquendo.
§ 2. Ut haec proposita consequatur, Academia studet:
a) scripta, conventus, studiorum congressiones, scaenica opera curare;
b) curricula, seminaria aliaque educationis incepta procurare, etiam iunctis
viribus cum Pontificio Instituto Altioris Latinitatis;
c) hodierna quoque communicationis instrumenta in discipulis instituendis
adhibere, ut sermonem Latinum perdiscant;
d) expositiones, exhibitiones et certamina apparare;
e) alia agere ac suscipere ad hoc Institutionis propositum assequendum.
Art. III
Pontificia Academia Latinitatis Praesidem, Secretarium, Consilium Academicum
ac Sodales, qui Academici quoque nuncupantur, complectitur.
Art. IV
§ 1. Academiae Praeses a Summo Pontifice in quinquennium nominatur.
Praesidis mandatum in alterum quinquennium renovari potest.
§ 2. Ad Praesidem spectat:
a) iure Academiae, etiam coram quavis iudiciali administrativaque auctoritate,
sive canonica sive civili, partes agere;
b) Consilium Academicum et Sodalium Congressionem convocare eisque praesidere;
c) Congressionibus Coordinationis Academiarum Pontificiarum Sodalis loco
interesse atque cum Pontificio Consilio de Cultura necessitudinem persequi;
d) Academiae rebus agendis praeesse;
e) ordinariae administrationi, Secretario opem ferente, atque extraordinariae
administrationi, suffragante Consilio Academico necnon Pontificio Consilio de
Cultura, consulere.
Art. V
§ 1. In quinquennium a Summo Pontifice nominatur Secretarius, qui in alterum
quinquennium confirmari potest.
§ 2. Praeses, si forte absit vel impediatur, Secretarium delegat, ut ipsius
vice fungatur.
Art. VI
§ 1. Consilium Academicum constituunt Praeses, Secretarius et quinque
Consiliarii. Consiliarii autem a coetu Academicorum in quinquennium eliguntur,
qui confirmari possunt.
§ 2. Consilium Academicum, cui Academiae Praeses praeficitur, de maioris
ponderis quaestionibus, ad Academiam attinentibus, decernit. Ipsum Rerum
agendarum ordinem comprobat, quae a Coetu Sodalium tractanda erunt, qui saltem
semel in anno est convocandus. Consilium a Praeside convocatur semel in anno
atque quotiescumque porro id saltem tres Consiliarii requirunt.
Art. VII
Praeses, suffragante Consilio, Archivarium, qui Bibliothecarii partes quoque
agit, atque Thesaurarium nominare potest.
Art. VIII
§ 1. Academiam constituunt Sodales Ordinarii, qui numerum quinquaginta non
excedunt et Academici vocantur, quique studiosi sunt cultoresque linguae ac
litterarum Latinarum. Ii a Secretario Status nominantur. Cum autem Sodales
Ordinarii octogesimum aetatis annum complent, Emeriti fiunt.
§ 2. Academici Ordinarii Academiae Coetui, a Praeside convocato, intersunt.
Academici Emeriti Coetui interesse possunt, at sine suffragio.
§ 3. Praeter Academicos Ordinarios, Academiae Praeses, Consilio audito,
alios Sodales nominare potest, qui "correspondentes" nuncupantur.
Art. IX
Aboliti Operis Fundati Latinitas patrimonium inceptaque, compositione
editioneque commentariorum Latinitas addita, in Pontificiam Academiam
Latinitatis transferuntur.
Art. X
Quae hic expresse non deliberantur, Codice Iuris Canonici et Status Civitatis
Vaticanae legibus temperantur.
[01484-07.01] [Testo originale: Latino]
LETTERA APOSTOLICA
IN FORMA DI MOTU PROPRIO "LATINA LINGUA"
con la quale viene istituita la Pontificia Accademia di
Latinità
1. La lingua latina è sempre stata tenuta in altissima considerazione
dalla Chiesa Cattolica e dai Romani Pontefici, i quali ne hanno assiduamente
promosso la conoscenza e la diffusione, avendone fatto la propria lingua, capace
di trasmettere universalmente il messaggio del Vangelo, come già autorevolmente
affermato dalla Costituzione Apostolica Veterum sapientia del mio
Predecessore, il Beato Giovanni XXIII.
In realtà, sin dalla Pentecoste la Chiesa ha parlato e ha pregato in tutte
le lingue degli uomini. Tuttavia, le Comunità cristiane dei primi secoli
usarono ampiamente il greco ed il latino, lingue di comunicazione universale del
mondo in cui vivevano, grazie alle quali la novità della Parola di Cristo
incontrava l’eredità della cultura ellenistico-romana.
Dopo la scomparsa dell’Impero romano d’Occidente, la Chiesa di Roma non
solo continuò ad avvalersi della lingua latina, ma se ne fece in certo modo
custode e promotrice, sia in ambito teologico e liturgico, sia in quello della
formazione e della trasmissione del sapere.
2. Anche ai nostri tempi, la conoscenza della lingua e della cultura latina
risulta quanto mai necessaria per lo studio delle fonti a cui attingono, tra
le altre, numerose discipline ecclesiastiche quali, ad esempio, la Teologia, la
Liturgia, la Patristica ed il Diritto Canonico, come insegna il Concilio
Ecumenico Vaticano II (cfr Decr. Optatam totius, 13).
Inoltre, in tale lingua sono redatti, nella loro forma tipica, proprio per
evidenziare l’indole universale della Chiesa, i libri liturgici del Rito
romano, i più importanti Documenti del Magistero pontificio e gli Atti
ufficiali più solenni dei Romani Pontefici.
3. Nella cultura contemporanea si nota tuttavia, nel contesto di un generalizzato affievolimento degli studi umanistici, il pericolo di una conoscenza sempre più superficiale della lingua latina, riscontrabile anche nell’ambito degli studi filosofici e teologici dei futuri sacerdoti. D’altro canto, proprio nel nostro mondo, nel quale tanta parte hanno la scienza e la tecnologia, si riscontra un rinnovato interesse per la cultura e la lingua latina, non solo in quei Continenti che hanno le proprie radici culturali nell’eredità greco-romana. Tale attenzione appare tanto più significativa in quanto non coinvolge solo ambienti accademici ed istituzionali, ma riguarda anche giovani e studiosi provenienti da Nazioni e tradizioni assai diverse.
4. Appare perciò urgente sostenere l’impegno per una maggiore conoscenza e
un più competente uso della lingua latina, tanto nell’ambito ecclesiale,
quanto nel più vasto mondo della cultura. Per dare rilievo e risonanza a tale
sforzo, risultano quanto mai opportune l’adozione di metodi didattici adeguati
alle nuove condizioni e la promozione di una rete di rapporti fra Istituzioni
accademiche e fra studiosi, al fine di valorizzare il ricco e multiforme
patrimonio della civiltà latina.
Per contribuire a raggiungere tali scopi, seguendo le orme dei miei venerati
Predecessori, con il presente Motu Proprio oggi istituisco la
Pontificia Accademia di Latinità, dipendente dal Pontificio Consiglio della
Cultura. Essa è retta da un Presidente, coadiuvato da un Segretario, da me
nominati, e da un Consiglio Accademico.
La Fondazione Latinitas, costituita dal Papa Paolo VI, con il
Chirografo Romani Sermonis, del 30 giugno 1976, è estinta.
La presente Lettera Apostolica in forma di Motu Proprio, con la quale
approvo ad experimentum, per un quinquennio, l’unito Statuto, ordino
che sia pubblicata su L’Osservatore Romano.
Dato a Roma, presso San Pietro, il giorno 10 novembre 2012, memoria di San Leone Magno, anno ottavo di Pontificato.
BENEDICTUS PP XVI
* * *
Statuto della Pontificia Accademia di Latinità
Articolo 1
È istituita la Pontificia Accademia di Latinità, con sede
nello Stato della Città del Vaticano, per la promozione e la valorizzazione
della lingua e della cultura latina. L’Accademia è collegata con il
Pontificio Consiglio della Cultura, dal quale dipende.
Articolo 2
§ 1. Scopi dell’Accademia sono:
a) favorire la conoscenza e lo studio della lingua e della
letteratura latina, sia classica sia patristica, medievale ed umanistica, in
particolare presso le Istituzioni formative cattoliche, nelle quali sia i
seminaristi che i sacerdoti sono formati ed istruiti;
b) promuovere nei diversi ambiti l’uso del
latino, sia come lingua scritta, sia parlata.
§ 2. Per raggiungere detti fini l’Accademia si propone di:
a) curare pubblicazioni, incontri, convegni di studio e
rappresentazioni artistiche;
b) dare vita e sostenere corsi, seminari ed altre iniziative
formative anche in collegamento con il Pontificio Istituto Superiore di
Latinità;
c) educare le giovani generazioni alla conoscenza del latino,
anche mediante i moderni mezzi di comunicazione;
d) organizzare attività espositive, mostre e concorsi;
e) sviluppare altre attività ed iniziative necessarie al
raggiungimento dei fini istituzionali.
Articolo 3
La Pontificia Accademia di Latinità si compone del
Presidente, del Segretario, del Consiglio Accademico e dei Membri, detti anche
Accademici.
Articolo 4
§ 1. Il Presidente dell’Accademia è nominato dal Sommo
Pontefice, per un quinquennio. Il Presidente può essere rinnovato per un
secondo quinquennio.
§ 2. Spetta al Presidente:
a) rappresentare legalmente l’Accademia, anche di fronte a
qualsiasi autorità giudiziaria ed amministrativa, tanto canonica quanto civile;
b) convocare e presiedere il Consiglio Accademico e l’Assemblea
dei Membri;
c) partecipare, in qualità di Membro, alle riunioni del
Consiglio di Coordinamento delle Accademie pontificie e mantenere i rapporti con
il Pontificio Consiglio della Cultura;
d) sovrintendere all’attività dell’Accademia;
e) provvedere in materia di ordinaria amministrazione, con la
collaborazione del Segretario, e in materia di straordinaria amministrazione, in
accordo con il Consiglio Accademico e con il Pontificio Consiglio della Cultura.
Articolo 5
§ 1. Il Segretario è nominato dal Sommo Pontefice, per un
quinquennio. Può essere rinnovato per un secondo quinquennio.
§ 2. Il Presidente, in caso di assenza o impedimento, delega il Segretario a sostituirlo.
Articolo 6
§ 1. Il Consiglio Accademico è composto dal Presidente, dal
Segretario e da cinque Consiglieri. I Consiglieri sono eletti dall’Assemblea
degli Accademici, per un quinquennio, e possono essere rinnovati.
§ 2. Il Consiglio Accademico, che è presieduto dal Presidente dell’Accademia, delibera circa le questioni di maggiore importanza che riguardano l’Accademia. Esso approva l’ordine del giorno in vista dell’Assemblea dei Membri, da tenersi almeno una volta l’anno. Il Consiglio è convocato dal Presidente almeno una volta l’anno e, inoltre, ogni volta che lo richiedano almeno tre Consiglieri.
Articolo 7
Il Presidente, con il parere favorevole del Consiglio, può
nominare un Archivista, con funzioni di bibliotecario, ed un Tesoriere.
Articolo 8
§ 1. L’Accademia consta di Membri Ordinari, in numero non
superiore a cinquanta, detti Accademici, studiosi e cultori della lingua e della
letteratura latina. Essi sono nominati dal Segretario di Stato. Raggiunto l’ottantesimo
anno di età, i Membri Ordinari diventano Emeriti.
§ 2. Gli Accademici Ordinari partecipano all’Assemblea dell’Accademia convocata dal Presidente. Gli Accademici Emeriti possono partecipare all’Assemblea, senza diritto di voto.
§ 3. Oltre agli Accademici Ordinari, il Presidente dell’Accademia, sentito il Consiglio, può nominare altri Membri, detti corrispondenti.
Articolo 9
Il patrimonio della estinta Fondazione Latinitas e le
sue attività, inclusa la redazione e pubblicazione della Rivista Latinitas,
sono trasferite alla Pontificia Accademia di Latinità.
Articolo 10
Per quanto non previsto espressamente si fa riferimento alle
norme del vigente Codice di Diritto Canonico ed alle leggi dello Stato della
Città del Vaticano.
[01484-01.01] [Testo originale: Latino]
[B0647-XX.01]